Allergiyalar, astma, miqren, xroniki qaşınma və qıcıqlanmış bağırsaq sindromu kimi xəstəliklər milyonlarla insanın həyat keyfiyyətini aşağı salır. Bəzən bu reaksiyalar yalnız narahatlıq deyil, hətta həyati təhlükə də yarada bilir. Xoşbəxtlikdən, Bonn Universitetinin rəhbərlik etdiyi bir tədqiqat qrupu allergik reaksiyaların əsas mexanizmini hədəf alan yeni, perspektivli bir molekul kəşf edib. Bu bioaktiv birləşmə immun sisteminin həddindən artıq reaksiyalarının qarşısını alaraq həm simptomları azaldır, həm də ölümcül fəsadların qarşısını ala bilər.Bu əlamətdar kəşf “Signal Transduction and Targeted Therapy” adlı nüfuzlu elmi jurnalda dərc olunub.
Allergiyanın Başlaması: Sadə Qaşınmadan Anafilaktik Şoka qədər
Ağcaqanad sancmasından yaranan qaşınmanı hər kəs bilir. Bu narahatlıq, dəridə və selikli qişalarda yerləşən mast hüceyrələri ilə bağlıdır. Anticisimlər ağcaqanadın tüpürcəyindəki maddələrlə birləşərək mast hüceyrələrini aktivləşdirir və nəticədə qızartı, ödem və qaşınma yaranır.
Ancaq daha mürəkkəb bir ssenari də var: bəzən bu hüceyrələr anticisimlər olmadan da aktivləşir. Bu, daha çətin müalicə olunan allergik reaksiyalara yol açır.
“Bu tip reaksiyalar hələ də tibb üçün ciddi bir çağırışdır,” – Bonn Universitetindən professor Krista Müller qeyd edir.
Tədqiqatın Mərkəzində: MRGPRx2 Reseptoru
Tədqiqatçılar mast hüceyrələrinin səthində yerləşən və MRGPRx2 adlanan bir reseptoru araşdırıblar. Bu reseptor, orqanizmdə güclü lokal iltihabi reaksiyalara səbəb olan “açar” kimi fəaliyyət göstərir.
MRGPRx2 – “Mas-related G-protein coupled receptor member x2” ifadəsinin qısaltmasıdır. O, G-zülalları (quanin nukleotid birləşdirən heterotrimer zülallar) ilə əlaqəli reseptorlar ailəsinə aiddir və xüsusilə mast hüceyrələrində ifraz olunur. Bu hüceyrələr immun sistemin vacib komponentlərindəndir və əsasən dəri, tənəffüs və həzm yollarında yerləşir.
Bəzi dərmanlara və histaminə bənzər maddələrə cavab olaraq iltihabi siqnalların ötürülməsində iştirak edir.
Bu reseptor aktivləşdikdə, mast hüceyrələri çox sayda iltihab yaradan maddə ifraz edir. Bu prosesin qarşısını almaq üçün əsas həll – reseptoru bloklamaqdır.
Yeni Molekul Necə Kəşf Olundu?
Professor Müllerin rəhbərlik etdiyi laboratoriyada 40.000 müxtəlif kimyəvi maddədən ibarət molekulyar kitabxana test edilib. Tədqiqatın əsas mərhələsi, işıq siqnalı verən hüceyrələr vasitəsilə reseptor aktivliyinin izlənməsi olub.
“Biz bu üsulla reseptoru aktivləşdirən və ya bloklayan maddələri aydın şəkildə təyin edə bildik,” – deyə tədqiqatın aparıcı müəllifi Qazl Əl-Həmvi bildirib.
Nəticədə, MRGPRx2 reseptoruna bağlanaraq onun fəaliyyətini effektiv şəkildə bloklayan güclü bir molekul müəyyən edilib. Bu molekul daha sonra kimyəvi modifikasiya ilə təkmilləşdirilərək aşağı dozalarda belə təsirli olan formaya gətirilib.
Siçanlardan İnsan Hüceyrələrinə: Real Təsirlərin Sübutu
Polşalı tədqiqatçılarla əməkdaşlıq çərçivəsində bu molekul siçanlarda ölümcül allergik reaksiyaların qarşısını tam şəkildə ala bilib. Daha sonra Berlin Charité Klinikası tərəfindən insan mast hüceyrələri üzərində sınaqlar aparılıb.
Nəticə: Molekul MRGPRx2 reseptoruna bağlanaraq histamin və digər iltihab yaradan maddələrin ifrazını əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Gələcəyə Addım: Klinik Sınaqlar və Potensial İstifadə
Tədqiqatçılar molekulun təsir gücünü daha da artıraraq onun orqanizmdə uzunmüddətli aktivliyini təmin ediblər. Üstəlik, bu birləşmə yalnız MRGPRx2-yə spesifik bağlandığı üçün əlavə yan təsir riski də azdır.
“Biz bu birləşməni olduqca perspektivli hesab edirik,” – deyə professor Krista Müller bildirir.
Lakin bu molekulun real dərman vasitəsinə çevrilməsi üçün genişmiqyaslı kliniki sınaqlara ehtiyac var.
Kimlər Üçün Ümid Yaradır?
Əgər bu klinik sınaqlar uğurla nəticələnərsə, bu molekul aşağıdakı qruplar üçün həyat dəyişdirən bir həll ola bilər:
● Xroniki qaşınmadan əziyyət çəkənlər
● İltihabi dəri xəstəlikləri olanlar
● Mədə-bağırsaq, tənəffüs və sinir sistemində allergik pozğunluqları olanlar
● Dərmanlara qarşı güclü allergik reaksiyalara meyilli pasiyentlər
MRGPRx2 reseptorunun bloklanması həm gündəlik narahatlıqların, həm də anafilaktik şok kimi həyati təhlükələrin qarşısını almaqda mühüm addım ola bilər.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, immun sistemini düzgün “yönləndirməklə” allergik reaksiyaların çoxunu nəzarətə almaq mümkündür. Bonn Universitetinin təqdim etdiyi bu molekul, allergiya ilə mübarizədə yeni bir səhifə aça bilər. Əgər klinik sınaqlar uğurlu olarsa, bu tapıntı yalnız tədqiqat dünyası üçün deyil, milyonlarla pasiyent üçün də ümid işığına çevriləcək. Zeytun Pharmaceuticals olaraq mövqeyimiz Zeytun Pharmaceuticals olaraq biz, tibbdə innovasiyaları diqqətlə izləyir və əhali üçün daha təhlükəsiz, təsirli və həyat keyfiyyətini yüksəldən müalicə üsullarına yol açan elmi nailiyyətlərə dəstək veririk. Bu cür tədqiqatlar təkcə tibbin gələcəyini deyil, həm də milyonlarla insanın gündəlik həyatını dəyişə bilər.