Adam Kovalčík – Slovakiyanın kiçik Dulovce kəndindən olan 19 yaşlı gənc – adını dünya elminə yazdırmağı bacardı. O, ən təhlükəli viruslara qarşı effektiv ola biləcək antiviral dərmanın daha ucuz və sürətli istehsal üsulunu kəşf etdi. Bu uğuruna görə o, 100.000 dollar dəyərində mükafat qazandı.
COVID, Ebola və Zika üçün yeni ümid: Qalidesivir
Kovalčíkin üzərində çalışdığı dərman – Qalidesivir, COVID-19, Ebola və Zika kimi təhlükəli RNT viruslarına qarşı hazırlanıb. Dərman hələ tam klinik sınaqlardan keçməsə də, ilkin nəticələr onun bu viruslara qarşı güclü təsirə malik olduğunu göstərib.
Ən təsiredici tərəfi isə budur: Kovalčík bu dərmanın istehsal xərcini 3 dəfə aşağı salıb. Əvvəllər 1 qramı 75 dollara başa gələn Qalidesivir, onun metodu ilə cəmi 12.50 dollara sintez oluna bilir.
Tullantıdan tibbi inqilaba: Uğurun başlanğıcı
Böyük elmi nailiyyətlərin bəzən ən sadə yerlərdən başlandığını bir daha sübut edən bu layihə, kənd təsərrüfatı tullantısından – qarğıdalı qabığından – əldə edilən furfuril spirti ilə həyata keçirilib.
Ucuz və ekoloji xammal
Kovalčík bahalı kimyəvi maddələrdən istifadə etmək əvəzinə furfuril spirtini əsas xammal kimi seçib. Bu maddə həm ucuzdur, həm də kənd təsərrüfatı tullantısı kimi bol miqdarda tapılır.
Laboratoriya şəraitində bu maddəyə kimyəvi maddələr tədricən əlavə olunaraq aza-saxarid adlı antiviral dərmanlar üçün əsas komponent olan şəkər birləşməsi əldə edilib. Proses cəmi yeddi mərhələdə başa çatdırılıb.
Qalidesivirə gedən qısa yol
Aza-saxarid əldə olunduqdan sonra yalnız üç əlavə mərhələ ilə Qalidesivir sintez olunub. Beləliklə, bütün proses cəmi 10 mərhələdə və 5 gün ərzində başa çatıb.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, hazırda sənayedə istifadə edilən metod bu dərmanı 15 mərhələdə və 9 günə hazırlayır. Kovalčíkin yanaşması isə həm vaxt, həm də resurs baxımından böyük üstünlüklər yaradır.
Regeneron ISEF müsabiqəsinin münsiflər heyətinin rəhbəri Chris RoDee bu barədə belə deyib:
“O, mövcud prosesin yarıdan çoxunu azaldaraq məqsədə fərqli bir yolla çatdı.”
Yeni molekul: Daha güclü təsir, daha böyük imkanlar
Kovalčík bununla da kifayətlənməyib. O, eyni sintez metoduna əsaslanaraq yeni bir antiviral molekul da hazırlayıb. Kompüter modelləri göstərir ki, bu yeni maddə COVID-19-a qarşı Qalidesivirdən beş dəfə daha güclü təsir göstərə bilər.
Bu molekul virusun həyati əhəmiyyətli fermentlərinə daha güclü bağlanaraq onun təsirini zərərsizləşdirir.
Mükafat və gələcək planlar
Bu innovativ layihəyə görə Kovalčík ABŞ-ın Ohayo ştatında keçirilən Regeneron Beynəlxalq Elm və Mühəndislik Sərgisində (ISEF) 100.000 dollarlıq George D. Yancopoulos İnnovator Mükafatına layiq görülüb.
Hazırda o, Slovakiya Texnologiya Universitetindəki tədqiqat qrupu ilə işini davam etdirir. Onun əsas məqsədi bu sintez prosesini sənaye miqyasına çıxarmaq və Qalidesiviri 200 litrdən çox miqdarda istehsal etməyin yollarını tapmaqdır.
Mənbə:
https://www.businessinsider.com/teenager-invents-cheaper-faster-antiviral-drug-manufacturing-method-wins-award-2025-5?utm_source=chatgpt.com&type=social